Đình Bình An tọa lạc tại thôn Bình An, xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tâm linh quan trọng của cộng đồng cư dân vùng biển. Khu vực này hội tụ nhiều thắng cảnh nổi tiếng như chùa Cổ Thạch, lăng Ông Nam Hải, bãi đá bảy màu…, tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách khi ghé thăm.
Mái đình làng biển hơn 300 năm tuổi
Trong một lần ghé thăm đình Bình An vào khoảng giữa năm 2022, đúng dịp diễn ra lễ cúng Ông Nam Hải, không khí nơi đây trở nên vô cùng nhộn nhịp. Người dân từ nhiều nơi tụ hội về dâng hương, thực hiện nghi lễ truyền thống và tham gia các hoạt động lễ hội mang đậm bản sắc vùng biển.
Điều gây ấn tượng mạnh mẽ là dù đã tồn tại hơn ba thế kỷ và nằm sát bờ biển, ngôi đình vẫn giữ được vẻ uy nghi, bền vững trước gió biển, bão tố và sự bào mòn của thời gian. Đây là minh chứng rõ nét cho kỹ thuật xây dựng khéo léo và tư duy kiến trúc của người xưa.
Theo lời các bậc cao niên và Ban quản lý đình, đình Bình An được dựng vào năm Canh Thìn (1700) để thờ Thành hoàng Bổn cảnh, các bậc Tiền hiền – Hậu hiền cùng những người có công khai khẩn, lập làng và xây dựng đình làng.
Đình nằm trên khu đất cao ráo với diện tích khoảng 1.400m². Phía trước là biển khơi mênh mông, sóng bạc đầu vỗ bờ, hai bên là những bãi đá đen tự nhiên mang hình dáng độc đáo. Theo quan niệm dân gian, địa thế nơi đây có dáng “Phượng hoàng ẩm thủy”, tạo nên bức tranh sơn – thủy – thạch hài hòa, đem lại cảm giác ấm áp và linh thiêng cho bất kỳ ai đứng dưới mái đình.
Xét về giá trị lịch sử và nghệ thuật, đình Bình An được đánh giá là một trong những đình làng cổ nhất Bình Thuận, tiêu biểu cho kiến trúc dân gian thế kỷ XVIII. Tổng thể kiến trúc gồm ba nếp chính: đình Chính, đình Trung và Bái đình, bố trí theo mặt bằng chữ Tam. Ngoài ra còn có nhiều hạng mục phụ như cổng đình, nhà Tiền hiền, nhà thờ Binh sĩ, nhà Khánh y và các công trình phụ trợ khác.
Trải qua nhiều lần trùng tu, đặc biệt là từ thời Minh Mạng năm 1832, đến nay các hạng mục kiến trúc chính của đình vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Dù từng chịu ảnh hưởng của chiến tranh, thời tiết khắc nghiệt và môi trường biển mặn, công trình vẫn đứng vững nhờ kỹ thuật xây dựng tinh xảo của cha ông.
Bên trong đình hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như bia đá lập năm Minh Mạng thứ 13, sắc phong của triều Nguyễn, chuông đồng lớn, tượng thờ bằng gỗ quý, hoành phi, liễn đối, đồ tế khí cổ… mang giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt.
Với những giá trị tiêu biểu, đình Bình An đã được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia theo quyết định ban hành năm 1996.
Trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của làng biển
Không chỉ là một di tích lịch sử, đình Bình An đến nay vẫn giữ vai trò là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh quan trọng của người dân địa phương. Mỗi năm, đình tổ chức hai kỳ lễ lớn vào mùa Xuân và mùa Thu (tháng hai và tháng tám âm lịch), kèm theo nhiều hoạt động văn hóa dân gian như hát bội, múa lân, múa liễn.
Các lễ hội là dịp để người dân gửi gắm ước nguyện về cuộc sống bình an, làm ăn thuận lợi, đồng thời cũng là không gian gắn kết cộng đồng, giáo dục truyền thống và truyền lại các nghi lễ cổ cho thế hệ trẻ.
Lăng Ông Nam Hải gần đình Bình An
Cách đình Bình An không xa là lăng Ông Nam Hải – một công trình tâm linh quan trọng khác của làng biển Bình An. Lăng được xây dựng từ thời vua Minh Mạng và đã được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
Lăng tọa lạc tại vị trí đặc biệt, một bên là biển, hai bên là đồi cát bao bọc. Trải qua nhiều biến động, có thời gian lăng bị vùi lấp trong cát suốt hàng chục năm, đến đầu thập niên 1990 mới được người dân trùng tu, tôn tạo lại.
Hằng năm, tại lăng Ông Nam Hải diễn ra lễ cầu ngư lớn vào giữa tháng sáu âm lịch. Đây là dịp quan trọng để ngư dân cầu mong biển yên sóng lặng, mùa cá bội thu và những chuyến ra khơi bình an. Các nghi thức truyền thống như rước sắc, thỉnh Ông Sanh, tế lễ và diễn xướng chèo bả trạo được tổ chức trang nghiêm, giàu bản sắc văn hóa.
Đình Bình An cùng lăng Ông Nam Hải, chùa Cổ Thạch và bãi đá bảy màu đã tạo thành quần thể di tích – thắng cảnh đặc sắc của vùng Bình Thạnh. Đây là điểm đến vừa mang giá trị lịch sử, vừa đáp ứng nhu cầu du lịch tâm linh và trải nghiệm văn hóa biển độc đáo của Bình Thuận.
